تولوئن (C₇H₈) که با نامهای تولوین و متیل بنزن هم شناخته میشود، حلال آروماتیک بیرنگ، فرار و بهشدت قابل اشتعال است که در تولید رنگ، تینر، چسب و پتروشیمی مصرف میشود. نقطه اشتعال آن فقط ۴ درجه سانتیگراد است، بنابراین نگهداری و حمل آن به رعایت دقیق اصول ایمنی نیاز دارد. در این راهنما مشخصات، کاربرد، فرق با زایلین، خطرات و نکات خرید تولوئن صنعتی را میخوانید.
تولوئن چیست؟ (تولوین، متیل بنزن)
تولوئن (Toluene) با فرمول C₇H₈ حلالی آروماتیک است که در بازار با املای «تولوین» و نام شیمیایی «متیل بنزن» هم شناخته میشود (شماره CAS: 108-88-3). مایعی بیرنگ، فرار و دارای بوی شیرین است که قدرت حلالیت بالایی برای رزینها، چربیها و بسیاری از پلیمرها دارد.
طبق مشخصات ثبتشده در صفحه محصول: جرم مولی ۹۲.۱۴ g/mol، چگالی ۰.۸۷ g/cm³، نقطه جوش ۱۱۰.۶ درجه، نقطه ذوب منفی ۹۵ درجه و نقطه اشتعال ۴ درجه سانتیگراد. تولوئن صنعتی شیمکسا با خلوص ۹۹.۹٪ از پتروشیمیهای تبریز، اصفهان و بوعلی عرضه میشود؛ مشخصات و بازه قیمت در صفحه خرید و قیمت تولوئن آمده است.
کاربردهای تولوئن صنعتی
رنگ و تینر
تولوئن حلال اصلی بسیاری از رنگهای صنعتی و ساختمانی است و در فرمولاسیون تینرها بهکار میرود. تبخیر نسبتاً سریع آن به خشکشدن سریعتر رنگ کمک میکند. برای مقایسه با حلالهای دیگر، مقاله کاربرد استون در صنعت رنگ، چسب و پلیمر را هم ببینید.
چسب و رزین
در تولید چسبهای صنعتی و رزینهای پلیمری از تولوئن بهعنوان حلال استفاده میشود.
پتروشیمی و صنایع شیمیایی
تولوئن ماده اولیه تولید بنزن، زایلن و تیدیآی است و در برخی فرایندهای سنتز و استخراج بهعنوان حلال استفاده میشود.
سوخت
تولوئن در بنزین و سوختهای فرار برای افزایش عدد اکتان به کار میرود.
فرق تولوئن و زایلن چیست؟
تولوئن و زایلین مخلوط هر دو حلال آروماتیکاند و در رنگ و چسب کاربرد مشترک دارند، اما یکسان نیستند. تولوئن یک ترکیب مشخص است، در حالی که زایلین مخلوطی از سه ایزومر ارتو، متا و پارا است. زایلین نقطه جوش بالاتر و فراریت کمتری دارد و تبخیر آن کندتر است.
| معیار | تولوئن | زایلین (مخلوط) |
|---|---|---|
| فرمول | C₇H₈ | C₈H₁₀ |
| ساختار | یک ترکیب مشخص | مخلوط ایزومرهای ارتو، متا و پارا |
| نقطه جوش | ۱۱۰.۶ °C | ۱۳۸ تا ۱۴۴ °C |
| نقطه اشتعال | ۴ °C | ۲۷ °C |
| سرعت تبخیر | سریعتر | کندتر |
| خلوص ثبتشده | ۹۹.۹٪ | ۹۹٪ (مخلوط ایزومرها) |
تولوئن یا زایلین؛ کدام را انتخاب کنیم؟
اگر خشکشدن سریعتر یا قدرت حلالیت تولوئن مطلوب است و ایمنی اشتعال را بهطور کامل رعایت میکنید، تولوئن گزینه رایج است. اگر فرایند شما زمان باز بیشتر و تبخیر کندتر میخواهد، زایلین مناسبتر است. قیمت هر دو را از صفحه محصول استعلام بگیرید و بر اساس مصرف و ایمنی تصمیم بگیرید. بهخاطر تفاوت در ایزومرها، مشخصات دقیق مورد نیاز خط تولید را با تأمینکننده هماهنگ کنید.
خطرات تولوئن: اشتعالپذیری و اثر بر سلامت
اشتعال و انفجار
نقطه اشتعال تولوئن ۴ درجه سانتیگراد است؛ یعنی در دمای محیط معمولی هم بخار قابل اشتعال تولید میکند. بخار آن سنگینتر از هوا است و در کف، گودال و فضاهای بسته جمع میشود. هنگام انتقال، تولوئن میتواند بار الکتریسیته ساکن جمع کند، پس اتصال به زمین و همبندی مخزن و شیلنگ ضروری است.
اثر بر سلامت
بخار تولوئن محرک سیستم عصبی است و در مواجهه شدید میتواند سردرد، سرگیجه و خوابآلودگی ایجاد کند؛ مواجهه تکراری یا طولانی خطرات جدیتری دارد و باید با تهویه و تجهیزات حفاظتی مهار شود. تماس مکرر با پوست باعث خشکی و التهاب پوست میشود.
تجهیزات حفاظتی
از عینک ایمنی ضدمواد شیمیایی، لباس کار مناسب و دستکش مقاوم به حلالهای آروماتیک استفاده کنید؛ دستکشهای لاتکس و نیتریل معمولی مقاومت کمی دارند و برای تماس طولانی مناسب نیستند. در محیطهای بسته یا غلظت بخار بالا، تهویه موضعی و ماسک مناسب بخارات آلی لازم است.
کمکهای اولیه
در تنفس بخار، فرد را به هوای تازه منتقل کنید. در تماس با پوست، با آب و صابون بشویید. در صورت بلعیدن، القای استفراغ نکنید و فوراً به پزشک مراجعه کنید.
چطور کار با تولوئن را ایمنتر کنیم؟
چون تولوئن هم قابل اشتعال و هم برای سلامت مضر است، بهترین راه کاهش ریسک کمکردن تماس و بخار است: مصرف را فقط به مقدار لازم محدود کنید، ظرفها را بعد از استفاده ببندید، انتقال را تا حد امکان در سیستم بسته و با پمپ و شیلنگ مناسب انجام دهید و ایستگاههای کار با حلال را با تهویه موضعی مجهز کنید.
اگر فرایند شما اجازه میدهد، با کارشناس فنی بررسی کنید که آیا حلال کمخطرتری میتواند جایگزین شود یا نه. برای کارگران آموزش دهید که نشانههای مواجهه (سردرد، سرگیجه، تهوع) را جدی بگیرند و در صورت بروز، فوراً به هوای تازه بروند.
نگهداری و حمل تولوئن
تولوئن را در ظروف فلزی دربسته و مناسب، دور از شعله و منابع حرارتی، در محیط خنک و دارای تهویه نگهداری کنید. تجهیزات برقی محل انبار باید ضدانفجار باشد و استعمال دخانیات، جرقه و کار با شعله در نزدیکی آن ممنوع باشد. برخی پلاستیکها و لاستیکها در تماس با تولوئن متورم یا حل میشوند؛ ظرف و واشر را فقط از جنس مورد تأیید انتخاب کنید.
تولوئن را از اکسیدکنندههای قوی و اسیدهایی مثل اسید نیتریک جدا نگه دارید؛ تماس کنترلنشده میتواند واکنش شدید ایجاد کند. حمل آن باید مطابق مقررات حمل مایعات قابل اشتعال (مواد خطرناک کلاس ۳) و با تانکر یا بشکه استاندارد انجام شود. طبق صفحه محصول، تولوئن شیمکسا بهصورت تانکر فله یا بشکه ۲۲۰ لیتری و با تحویل از انبار و درب کارخانه (EXW) عرضه میشود.
نکات خرید تولوئن صنعتی
۱. مصرف و بستهبندی را مشخص کنید: تانکر فله برای مصرف حجمی و بشکه ۲۲۰ لیتری برای مصرف کم تا متوسط.
۲. برگه آنالیز هر بچ را بخواهید و خلوص، میزان بنزن، رطوبت، چگالی و محدوده تقطیر را بررسی کنید. محدودیت بنزن برای کاربردهایی که تماس انسانی دارند اهمیت ویژه دارد.
۳. قیمتهای تولوئن صنعتی را با تولیدکننده، بستهبندی و شیوه تحویل یکسان مقایسه کنید. طبق صفحه محصول، عوامل اصلی قیمت شامل قیمت جهانی نفت و فرآوردههای نفتی، هزینه پالایش و استخراج آروماتیک، نرخ ارز و هزینه حمل تانکری و تقاضای صنایع رنگ و چسب است؛ برای قیمت روز استعلام بگیرید.
۴. مجوزها و مقررات حمل مواد خطرناک تانکر یا بار را از تأمینکننده بخواهید و فاکتور رسمی دریافت کنید.
۵. هنگام تحویل، پلمپ و بستهبندی و وزن را کنترل کنید؛ نکات بیشتر در مقاله ترفندهای تقلب در خرید مواد شیمیایی و راه تشخیص جنس اصل آمده است.
استعلام قیمت همین حالا
کارشناس فروش تا کمتر از ۱۰ دقیقه تماس میگیرد.
سوالات متداول
تولوئن همان تولوین است؟
بله. تولوین املای دیگر تولوئن (Toluene) است و متیل بنزن نام شیمیایی همین ماده با شماره CAS 108-88-3 است.
قیمت تولوئن چقدر است؟
قیمت تولوئن به تولیدکننده (پتروشیمی تبریز، اصفهان یا بوعلی)، نوع بستهبندی، حجم سفارش و نرخ روز بستگی دارد. بازه قیمت در صفحه محصول درج شده و قیمت نهایی با تأیید کارشناس فروش اعلام میشود.
فرق تولوئن و زایلن چیست؟
تولوئن یک ترکیب مشخص با نقطه جوش ۱۱۰.۶ و نقطه اشتعال ۴ درجه است؛ زایلین مخلوط ایزومرها با نقطه جوش ۱۳۸ تا ۱۴۴ و نقطه اشتعال ۲۷ درجه (طبق صفحه محصولات) و تبخیر کندتر. انتخاب بر اساس سرعت تبخیر مورد نیاز و ایمنی فرایند است.
آیا تولوئن خطرناک است؟
بله. تولوئن بهشدت قابل اشتعال است (نقطه اشتعال ۴ درجه) و بخار آن محرک سیستم عصبی است. با تهویه، تجهیزات حفاظتی، دوری از شعله و اتصال به زمین هنگام انتقال با آن کار کنید.
تولوئن را چگونه نگهداری کنیم؟
در ظروف فلزی دربسته، دور از شعله و منابع حرارتی، در محیط خنک و دارای تهویه و جدا از اکسیدکنندهها و اسیدهای قوی. تجهیزات برقی محل باید ضدانفجار باشد.
آیا برگه آنالیز ارائه میشود؟
بله، تولوئن شیمکسا همراه برگه آنالیز COA فارسی عرضه میگردد.




